درس خواندن بدون فراموشی یکی از بزرگ‌ترین آرزوی‌های دانش‌آموزان است! هیچ فردی نمی‌تواند ادعا کند که تا به حال هیچ موضوعی را فراموش نکرده است. سال کنکور به علت حجم مطالب زیاد، احتیاج به، به خاطر سپردن مطالب زیادی دارد. به همین منظور اکثر افراد نگران این موضوع هستند که چگونه مطالب را بخوانند که آن‌ها را از خاطر نبرند. در این نوشتار سعی داریم اصول درس خواندن بدون فراموشی در سال کنکور را به شما آموزش دهیم.

با استفاده از چه ترفندهایی می‌توانیم از فراموشی جلوگیری کنیم؟ چگونه درس بخوانیم تا مطالب از حافظه کوتاه‌مدت به حافظه بلندمدت منتقل شود؟ روش مطالعه‌ی اصولی به چه صورتی است؟ برای پاسخ به این سوالات با ما همراه باشید.

چگونه درس بخوانیم که مطالب را فراموش نکنیم؟

یادگیری یک امر کاملا تدریجی است و در طول مدت طولانی اتفاق می‌افتد. با این حال مواجه شدن با حجم زیادی از دروس خصوصا دروس حفظی نگرانی فراموشی را برای ما به وجود می‌آورد. همچنین به علت محدود بودن زمان در سال کنکور و زیاد بودن حجم مطالب، نمی‌توانیم از روش‌های عادی چون تکرار چند باره مطالب و یا حفظ کردن کلمه به کلمه آن‌ها استفاده کنیم. پس برای درس خواندن بدون فراموشی باید چه اصولی را رعایت کنیم؟

از تمام قوای حافظه‌ی خود استفاده کنید!

یادگیری در هر فرد با استفاده از چهار ظرفیت شنیداری، دیداری، نوشتاری و تحلیلی صورت می‌پذیرد. معمولا هر فرد در یک یا چند مورد از موارد بالا توانایی و استعداد بیشتری دارند و از آن طریق راحت‌تر مطالب را فرا می‌گیرند. در نتیجه شما باید یک شناخت خوب و کامل از خودتان و توانایی‌های ذهنی خود داشته باشید و سپس با کمک همان شناخت، مطالب را از آن طریق بیاموزید.

استفاده از حافظه تحلیلی بهترین روش برای عدم فراموشی مطالب و انتقال مطالب مطالعه شده از حافظه کوتاه‌مدت به حافظه‌ی بلندمدت است. به طور کلی حافظه‌ی شنیداری، دیداری و نوشتاری (حسی) جزء حافظه‌های حسی و کوتاه‌مدت محسوب می‌شوند و لازم است که مطالب آموخته شده توسط این سه حافظه، به حافظه تحلیلی که ماندگاری در آن بیشتر است، منتقل شود.

شناخت ذهن
شما باید یک شناخت خوب و کامل از خودتان و توانایی‌های ذهنی خود داشته باشید و سپس با کمک همان شناخت، مطالب را از آن طریق بیاموزید

مرور صحیح و به موقع داشته باشید

یکی از اصول لازم در درس خواندن بدون فراموشی، داشتن مرور به موقع و با روش‌های صحیح است. فرآیند فراموشی در یک مطلب به علت عدم مرور و تثبیت آن در ذهن است. در نتیجه مرور مطالب گامی بزرگ جهت عدم فراموشی مطالب است. جالب است بدانید که فراموشی مطلب تقریبا بعد از ۲۰ دقیقه پس از مطالعه مطلب اتفاق می‌افتد. اما با ۵ بار تکرار مطلب، دیگر فراموشی و از خاطر بردن آن تقریبا سخت و غیرممکن خواهد بود.

برای جلوگیری از عدم فراموشی مطلب مطالعه شده، ابتدا ۲۰ دقیقه پس از مطالعه‌ی اولیه به مرور آن بپردارید و سپس در روز آینده یکبار دیگر مطلب را مرور کنید. در واقع شما باید هر روز مطالب مطالعه شده در روز قبل را مرور و تکرار کنید. مرور بعدی شما بهتر است که حدود پنج الی ده روز پس از مطالعه اولیه باشد. اگر می‌خواهید که مطلب مورد نظر هرگز فراموشتان نشود، مرور چهارم را یک ماه بعد و مرور پنجم را سه الی چهار ماه پس از اولین دوره مطالعه، انجام دهید.

برای جلوگیری از فراموشی مطالب اصولی درس بخوانید

مراحل یادگیری اصولی شامل ادراک، تثبیت، تسلط، ارزیابی و جمع‌بندی است. برای درس خواندن بدون فراموشی لازم است که تمامی این مراحل را به صورت کامل و پشت سر هم انجام دهید. در مرحله اول مطلب به سرعت مطالعه و پیش خوانی می‌شود، سپس در مرحله دوم به مطالعه دقیق‌تر و جزئی‌تر مطلب می‌پردازیم. در مرحله سوم یعنی تسلط، زمان تسلط بر مطلب مطالعه شده به کمک بررسی و تحلیل تست‌های کنکور سراسری است. در دو مرحله آخر یعنی ارزیابی و جمع‌بندی، شما باید نقاط قوت و ضعف خود در مطالب را شناسایی کنید و نکات و خلاصه‌هایی از مبحث مورد نظر جمع‌آوری و طبقه‌بندی کنید.

برای آشنایی با نقاط ضعف خود باید در آزمون‌های آزمایشی شرکت کنید و یا آزمونی مشابه آن را در خانه برگزار کنید و سپس به تحلیل و بررسی نقاط ضعف خود بپردازید. پس از شناسایی نقاط قوت و ضعف خود باید جهت رفع نقاط ضعف و تقویت نقاط قوت برنامه‌ای مناسب و استاندارد تدارک ببینید.

از روش‌هایی برای بهبود یادگیری خود استفاده کنید

این تکنیک‌های طلایی برای افزایش بازدهی، حفظ و یادگیری نکات به خصوص در دروس حفظی، یادآوری سریع و آسان نکات مطالعه شده و عدم فراموشی درس‌ها بسیار کاربردی هستند. در ادامه به تعدادی از همین نکات خواهیم پرداخت.

تصویرسازی

همزمان که مطلبی را مطالعه می‌کنید، آن را در ذهن خود تصویرسازی کنید. این روش به خصوص در درس زیست‌شناسی بسیار کارآمد است. روش تصویرسازی علاوه بر افزایش سرعت یادگیری، باعث کاهش پرش ذهنی نیز می‌شود. برای ماندگاری مطالب در ذهن لازم است که آن‌ها را از مرحله حفظ به مرحله یادگیری منتقل کنید. طبق مطالعات انجام شده میزان بازدهی یادگیری با روش تصویرسازی حدودا دو برابر می‌شود. برای این کار سعی کنید که از تصاویر خنده‌دار استفاده کنید و خودتان نیز در تصویر مجسم شده حضور داشته باشید!

روش تصویرسازی در مطالعه واژگان انگلیسی نیز بسیار کاربرد دارد. در حالت عادی برای حفظ این واژگان باید کلمه انگلیسی به همراه معنی فارسی آن را حفظ کنید و آنقدر آن را تکرار کنید تا وارد ذهن شما شود. این روش برای حفظ واژگان بسیار دشوار و خسته کننده است. برای این که بتوان مطالب حفظ شده را پس از مدتی به یاد آورد، باید آن را به حافظه بلندمدت منتقل کرد. در روش تصویرسازی در هنگام مطالعه یک کلمه در ذهن خود تصویری مرتبط با آن را تصور کنید. در این صورت هربار که این کلمه را ببینید یا بشنوید تصویر مربوطه در ذهنتان مجسم می‌شود که همین امر باعث افزایش یادگیری و فراموش نکردن مطالب می‌شود.

رمزگردانی

روش دیگر برای درس خواندن بدون فراموشی و افزایش یادگیری، رمزگردانی یا رمزگذاری بر روی مطالب است. این روش در درس زیست‌شناسی و تاریخ ادبیات بسیار استفاده می‌شود. ولی باید توجه داشته باشید که از رمزهایی استفاده کنید که ساده باشند و راحت‌تر به خاطر سپرده شوند.

  1. رمزگذاری با سرواژه‌سازی: برای این کار اولین واژه از کلمات مربوط به یک بخش را کنار هم قرار داده و یک کلمه با معنی یا بی معنی می‌سازید. سپس به جای حفظ تک تک موارد همان کلمه را به خاطر می‌سپارید. این روش در حفظ تاریخ ادبیات، آثار و ویژگی‌های شعرا و معانی مختلف یک کلمه در انگلیسی بسیار کاربردی است. به طور مثال واژه ملخ‌ها مربوط به آثار (مخزن الاسرار، لیلی و مجنون، خسرو و شیرین، هفت پیکر و اسکندرنامه) نظامی است.
  2. رمزگذاری با جمله‌سازی: این روش برای شرایطی استفاده می‌شود که نتوان از سرواژه‌سازی استفاده کرد. در این صورت با کلمات موجود یک جمله با معنی یا بی معنی می‌سازیم و آن را به خاطر می‌سپاریم. برای حفظ عناصر جدول تناوبی می توان از این روش بهره گرفت.
  3. ایجاد تشابهات حرفی: فردوسی شاعر قرن چهارم و پنجم است. برای رمزگذاری این عبارت، فُردوسی را تصور کنید که شما را به یاد Four  یا همان چهار می‌اندازد. بهترین روش این است که خودتان برای یک مطلب رمزگذاری کنید.
  4. رمزگذاری داستانی: در این روش برای جلوگیری از عدم فراموشی مطلب، از مطلب فراموش شدنی یک داستان کوتاه و فراموش نشدنی در ذهن خود می‌سازیم. برای این کار احتیاج به خلاقیت و ذهنی باز دارید.
  5. علاوه بر روش‌های گفته شده برای یادگیری مطالب حفظی می‌توان از شعر گفتن، قطعه قطعه کردن، خلاصه کردن، آهنگین کردن و… استفاده کرد.

طرح سوال

روشی دیگر برای درس خواندن بدون فراموشی، روش طرح سوال است. شما باید یک مطالعه‌ی فعال و پویا داشته باشید. در حین مطالعه از خود سوالاتی بپرسید و سعی کنید تا انتهای مطالعه به تمام سوالاتی که در ذهنتان مطرح می‌شود، پاسخ داده باشید. اگر سوالی باقی ماند که پاسخ آن را نمی‌دانستید، آن را با معلم خود در میان بگذارید.

ترسیم شکل و نمودار

این روش باعث افزایش استفاده شما از حافظه دیداری خودتان می‌شود. همچنین به دلیل این که در این روش باید رابطه بین کلمات و تصاویر را درک کنید، سرعت یادگیریتان افزایش پیدا کرده و میزان فراموشی مطالب به مرور زمان کاهش می‌یابد.

آمار و اطلاعات
قدرت حافظه‌ی تصویری خود را دست کم نگیرید! اشکال و نمودارها روش مناسبی برای بهره بردن از این قدرت ذهنی است

سخن آخر

در پاسخ کلی به سوال شما که چگونه درس بخوانیم که بازدهی بیشتری داشته باشیم و مطالب را فراموش نکنیم اینگونه پاسخ می‌دهیم:

  • یک برنامه‌ریزی ایده‌آل و همه جانبه داشته باشید. مطالب مختلف را بر اساس میزان ضریب و بودجه در کنکور، امتحانات مدرسه، اهداف کوتاه‌مدت و… دسته‌بندی کرده و برای آن‌ها برنامه‌ریزی مناسبی داشته باشید.
  • فاصله‌های کوتاهی برای درس خواندن انتخاب کنید و حتما بین این فواصل زمانی را به استراحت اختصاص دهید. این کار باعث افزایش بازدهی شما و عدم خستگی و زدگی شما از دروس می‌شود.
  • تغذیه مناسب و مقوی داشته باشید و از نمک، شکر، آرد سفید و این دست مواد غذایی کمتر در رژیم غذایی خود استفاده کنید.
  • ورزش کردن و تمرینات تنفسی و تمرکزی مثل یوگا باعث منظم شدن ذهن شما و افزایش میزان یادگیری شما می‌شود. همچنین این کار باعث کاهش فراموشی مطالب توسط شما می‌شود.
  • قبل از خواب شبانه دروس مطالعه شده در آن روز را بازخوانی کنید.
  • برای جلوگیری از فراموشی باید بتوانید بین مطالب مطالعه شده و مطالب قبلی ارتباط خوبی در ذهنتان برقرار کنید. این کار نیازمند خلاقیت زیادی است؛ ولی بسیار مفید بوده و علاوه بر کمک به عدم فراموشی باعث تطبیق مطالب با همدیگر نیز می‌شود.
  • عواملی را که باعث کاهش تمرکز و حواس‌پرتی شما در زمان مطالعه می‌شود را شناسایی کرده و از محیط مطالعه دور کنید و از ذهنتان دور بریزید.
  • حتما از روش‌های بهبود یادگیری مثل تصویرسازی و رمزگذاری استفاده شود.
  • در طول مطالعه یادداشت‌برداری و خلاصه‌نویسی داشته باشید.
  • و در انتها برای یک یادگیری کامل و اصولی از تصاویر، جدول‌ها، چارت‌ها و… برای یادگیری خود استفاده کرده و سعی کنید حافظه دیداریتان را تقویت کنید. این کار باعث عدم فراموشی مطالب مطالعه شده می‌شود.